Wethouder en ombudsman over Kindertoeslagaffaire: 'We hebben wat goed te maken'

10 december 2020 16:10

Door Marcel Beijer

ALMERE – Arre Zuurmond, ombudsman Metropool Amsterdam, is zeer te spreken over de manier waarop de gemeente Almere de gedupeerden van de Kinderopvangtoeslag probeert te helpen hun leven weer op de rails te krijgen. "Almere reikt ze de hand. En terecht. De Belastingdienst heeft deze mensen jarenlang mishandeld. We hebben als overheid wat goed te maken."

Zuurmond werd een half jaar geleden door staatssecretaris Alexandra van Huffelen gevraagd om gedupeerden te begeleiden, ook in Almere bezocht hij een slachtoffer. "De overheid heeft wel erg veel fouten gemaakt tegenover deze mensen, met name de Belastingdienst. Daar is niet een 'financieel foutje' gemaakt, maar zijn mensen jarenlang onterecht beschuldigd van fraude en werden onevenredig hoge bedragen teruggevorderd. Pure mishandeling, ik heb er geen ander woord voor. "

Zuurmond zegt erg onder de indruk te zijn van hun problemen. "Iemand kan bijvoorbeeld een bonnetje van 100 euro van het gastouderbureau niet overhandigen en moet ineens binnen 24 maanden 20.000 euro terugbetalen. Dat staat niet in verhouding. Daarbij gebruikte de Belastingdienst werkelijk alle middelen die ter beschikking stonden. Je kon bijvoorbeeld door de politie met je auto langs de kant worden gezet en het risico lopen dat je auto in beslag werd genomen. Het was meedogenloos. Mensen raakten hun huis kwijt of kwamen psychisch in de problemen, met alle gevolgen van dien: echtscheidingen, salarisverlies."

Aan de bak

De ombudsman besefte dat niet alleen het Rijk deze mensen moest compenseren, maar dat ook de gemeenten aan de bak moesten. Niet alle gemeenten gingen daarin mee, in Almere zag hij dat het kwartje wel viel. Eerst bij burgemeester Weerwind, vervolgens bij wethouder Froukje de Jonge. "Almere beseft dat deze mensen hulp op maat nodig hebben. Hier gaat de wethouder voor de troepen staan. Hopelijk overtuigt dat slachtoffers om zich alsnog te melden."

Geschokt

Wethouder Froukje de Jonge was geschokt toen de ombudsman haar inlichtte. "Vooral vanwege de enorme bedragen waar het om gaat. Ik kon het gewoon niet geloven. Want bij één iemand met een schuld van 60.000 euro denk je nog: dat is wel uitzonderlijk veel geld, zeg. Maar dan komt er nog een. En nog een. Verschrikkelijk. Het zijn hele gewone mensen die er in het begin nog vanuit gingen dat de Belastingdienst een foutje had gemaakt en stapje voor stapje zich realiseerden dat ze in de problemen waren. Ze werden als fraudeurs weggezet. En als ze verhaal wilden halen, werden ze afgescheept. Bovendien gaat bij de Belastingdienst alles anoniem, iedere keer moesten ze hun verhaal opnieuw vertellen en gebeurde er niets. Wat moet je als je 1500 euro per maand verdient en je moet ineens 60.000 euro betalen in twee jaar? Het is schokkend dat een overheid, waar je zelf deel van uitmaakt, tot zoiets in staat is."

Binnen de gemeente heeft De Jonge een team samengesteld dat zich met deze mensen bezighoudt. "Wat wij als gemeente kunnen doen is versneld hulp bieden aan deze mensen. Ze voorrang geven bij het vinden van een woning, saneringskredieten toezeggen. En kan dat misschien niet helemaal volgens de regeltjes, dan ben ik bereid out of the box naar een oplossing te zoeken. We hebben wat goed te maken."

Almere bovenmatig getroffen

In Almere gaat het naar schatting om 1300 gedupeerden, waarvan er slechts 500 bekend zijn bij de Belastingdienst. Daarmee is Almere bovenmatig getroffen. Amsterdam heeft als grotere stad 1600 gedupeerden. Zuurmond heeft daar twee verklaringen voor. "Enerzijds wonen in Almere veel mensen met wisselende banen, met een biculturele achtergrond, jonge gezinnen, lage inkomens die dus afhankelijk van de kindertoeslag zijn. Anderzijds is ook het aantal gastouderbureaus hier relatief hoog. Dat zijn variabelen die de kans vergroten dat het fout gaat bij de Belastingdienst."

Pijnlijk

Wethouder De Jonge wil het vertrouwen terugwinnen bij de slachtoffers en kiest daarom voor een coulante behandeling. "We gaan ze bijvoorbeeld niet nóg een keer vragen om bewijs aan te dragen. Want dan haken ze af. Ze hebben al jarenlang bewijzen aan de Belastingdienst overhandigd en daar nooit meer iets op gehoord. Ze zijn er echt moedeloos van geworden en dat begrijp ik. We gaan er daarom vanuit dat ze de waarheid spreken en nemen actie om ze uit te problemen te krijgen. Wij controleren later wel of het verhaal klopt."

Gegevens

De Jonge en Zuurmond hopen dat gedupeerden alsnog de stap zetten om zich te melden. Dat is echter niet eenvoudig. Vanwege de APV-privacywet mag de Belastingdienst de gegevens niet doorspelen aan de gemeente. De Jonge: "Gedupeerden moeten zich nu dus opnieuw melden bij de Belastingdienst en daar ter plekke aangeven dat ze contact willen met de gemeente. We hebben in Almere een directe hotline ingesteld: als gedupeerden zich melden bij de Belastingdienst, gaat er direct een telefoontje naar een gemeenteambtenaar en er wordt altijd opgenomen en dan krijgen we de getroffene zelf aan de lijn."

Zuurmond: "En gedupeerden die dat niet vertrouwen, waar ik begrip voor heb, mogen ook contact mij mij opnemen. Ik ben niet van de overheid. Dan ga ik met alle liefde van de wereld voor ze aan de slag. De drempel moet zo laag mogelijk.

Ceremonie

Ombudsman Arre Zuurmond wil dat er uit de kinderopvangtoeslag-
affaire blijvend lering wordt getrokken. "De pijn zit dieper dan alleen het financiële deel. Om voor die gedupeerden dit drama af te kunnen sluiten is een ceremonieel gebaar belangrijk. Bijvoorbeeld een persoonlijke brief waarin de overheid spijt betuigt voor wat diegenen is aangedaan en openlijk zegt dat ze nooit een fraudeur zijn geweest en dat ze nooit zo genoemd hadden mogen worden. Betrek daar ook hun kinderen bij, want voor hen is het ook zeer indringend."

De ombudsman is te bereiken via www.ombudsmanmetropool.nl 020-6259999 of 06-30617735 en via e-mail: info@ombudsmanmetropool.nl

Wethouder Froukje de Jonge. (Foto: Maarten Feenstra)

Ombudsman Arre Zuurmond. (Foto: Roos Trommelen)