HafenCity: wat lukt Hamburg wel dat Almere niet voor elkaar krijgt?

ALMERE - In Hamburg  wordt de wijk HafenCity ontwikkeld – een van de meest ambitieuze stadsontwikkelingsprojecten in Europa. De wijk biedt opvallend veel ruimte voor kwalitatief goede studenten- en jongerenwoningen bij de nabijgelegen universiteit. Wat lukt in Hamburg wel, dat Almere niet voor elkaar krijgt? En valt er iets van te leren?

Door Marcel Beijer

HafenCity was ooit een uitgestrekt havengebied. De afgelopen decennia, maar vooral de laatste jaren, transformeert het gebied tot een moderne stadswijk. Dat ging niet van de ene op de andere dag, legt een woordvoerder van de gemeente Hamburg uit. “De plannen voor HafenCity begonnen in 1997, toen voor dit project de gemeentelijke HafenCity Hamburg GmbH werd opgericht.” Je zou het daarmee kunnen vergelijken met de ontwikkeling van Hortus in Almere. Alleen gingen ze in Hamburg een stapje verder. De GmbH kreeg de verantwoordelijkheid om de ontwikkeling van het gebied niet alleen te coördineren als ontwikkelingsmanager en infrastructuurbouwer, maar ook als vastgoedeigenaar. 

Niet de hoogste prijs

Maar er was een belangrijker verschil. “Het ontwerp van HafenCity werd niet gedreven door de hoogste verkoopprijs, maar door de kwaliteit van de concepten en architectuur”, legt de woordvoerder uit. “Dit leidde tot een intensief selectieproces, waarbij potentiële ontwikkelaars en gebruikers hun plannen eerst moesten laten goedkeuren door de stedenbouwkundige commissie van Hamburg. Pas daarna kregen zij de mogelijkheid om hun visie te realiseren, wat de gemeente de kans gaf om gedurende het gehele ontwikkelingsproces, en zelfs daarna, de kwaliteit strikt te bewaken.”

7000 appartementen

Inmiddels biedt HafenCity ruimte aan ongeveer 7.000 appartementen, variërend van door de overheid gesubsidieerde huurwoningen tot luxe appartementen. “Deze diversiteit zorgt ervoor dat mensen uit verschillende sociale lagen een plek kunnen vinden in de wijk”, aldus de woordvoerder. “Bijzonder is dat 20 procent van de woningbouwkavels bestemd is voor gesubsidieerde woningen, waarbij concepttenders zorgen voor een breed scala aan architectonische en functionele oplossingen. Hierdoor is HafenCity niet alleen toegankelijk voor de rijken, maar ook voor mensen met een bescheidener inkomen.”

Succes

De Hamburgers zien HafenCity als een groot succes, vooral omdat de wijk zich nadrukkelijk richt op gemeenschapsvorming. “Coöperaties en bouwgemeenschappen spelen een belangrijke rol in de opbouw van buurtstructuren”, zegt de woordvoerder. “Economisch gezien is de wijk een magneet geworden voor investeringen, met een breed scala aan bedrijven en bewoners die zich hier hebben gevestigd. De verkoop van onroerend goed verloopt succesvol, en de vraag blijft groeien. Sociaal gezien is HafenCity een voorbeeld van hoe stedelijke ontwikkeling gericht kan zijn op het creëren van een diverse en inclusieve gemeenschap. De mix van bewoners en de actieve rol van gemeenschapsorganisaties tonen aan dat de visie van een geïntegreerde, multifunctionele wijk werkelijkheid is geworden.”

Lessen voor Almere

HafenCity biedt waardevolle lessen voor andere steden die voor soortgelijke uitdagingen staan, zoals Almere. “De crisis in de vastgoed- en bouwsector en de stikstofproblematiek heeft ook Hamburg niet ongemoeid gelaten. Maar door de opzet van HafenCity gaat de ontwikkeling gewoon door. We hebben daarvoor in 2007 al de normen voor klimaatbescherming en klimaatadaptatie vastgelegd in het HafenCity-ecolabel, en dat heeft zich voortdurend ontwikkeld. De komende maanden kunnen daarom nog bijna 700 wooneenheden worden opgeleverd in het project Strandkai en de houten hoogbouw ‘Roots’. Ondertussen wordt alweer aan de nieuwe wijk Grasbrook gewerkt, aan de zuidkant van de Elbe en goed voor 6000 mensen.”

Kwaliteit boven kwantiteit

De woordvoerder wil niet ingaan op de vraag of het concept van HafenCity te kopiëren is naar Almere. “Als stadsontwikkelingsbedrijf kunnen wij geen aanbevelingen doen aan Almeerse politiek. Maar HafenCity laat wel zien dat kwaliteit boven kwantiteit gaat en verankerd kan worden in stedelijke ontwikkeling. Het intensieve proces van planvorming en goedkeuring, waarbij de focus ligt op het lange termijn succes en duurzaamheid, verdient sowieso navolging. Daarnaast benadrukt HafenCity het belang van diversiteit en inclusiviteit. Door een mix van verschillende woningtypes en prijsklassen aan te bieden, wordt niet alleen segregatie tegengegaan, maar wordt ook een levendige gemeenschap gecreëerd.”

Sociale infrastructuur

Ten slotte toont HafenCity aan hoe belangrijk het is om in een vroeg stadium te investeren in sociale infrastructuur. Dit bevordert niet alleen de levenskwaliteit, maar zorgt er ook voor dat nieuwe wijken meer zijn dan alleen een verzameling gebouwen; het worden plaatsen waar mensen willen wonen, werken en samenkomen. Zo is HafenCity ook een hippe wijk, met respect voor het verleden. Langs de appartementencomplexen zijn kranen die op de scheepwerven stonden gewoon blijven staan.