Oostvaarderskliniek vertrouwt op Verbetertraject: ‘veiligste plek van Almere’

STRIPHELDENBUURT – “Het is niet frustrerend, maar teleurstellend ”, zegt directeur Elles Tillema van Loo van de Oostvaarderskliniek aan de Carl Barksweg. De TBS-kliniek wil graag uitbreiden, maar merkt weerstand bij een actiegroep en ook in de gemeenteraad. “Terwijl we ook buren hebben die heel enthousiast zijn over de uitbreiding.”

Door Marcel Beijer

Om de situatie even kort door de bocht te schetsen: in ons land wachten ruim 250 gevangenen tot hun behandeling in een TBS-kliniek kan beginnen. Dat moet verspreid over Nederland, maar de Oosvaarderskliniek kan een deel huisvesten, als de gemeenteraad akkoord gaat met de uitbreiding die technisch eenvoudig is te realiseren. Maar de raad staat niet te juichen, mede ook omdat Almere sociaal gezien bovenaan staat in de verkeerde lijstjes. Bij uitbreiding van de TBS-kliniek is vanuit Den Haag een handjevol agenten toegezegd, maar het is uiterst onzeker of die er ook komen. Er is immers een politietekort.
“Onze opdracht is om de maatschappij te beveiligen”, zegt Tillema van Loo. “We willen uitbreiding voor 46 patiënten; 22 reguliere tbs’ers die we stap voor stap terug de maatschappij in begeleiden en 24 specifieke plekken voor intensieve zorg patiënten (waaronder vlucht- en beheers- gevaarlijke patiënten) die nooit een voet buiten het pand zullen zetten.”

Verbetertraject

De Oostvaarderskliniek kan dat aan, stelt de directeur. Ondanks de afgelopen roerige  jaren, waarin ook van alles intern mis ging. “Daarvoor is een verbetertraject ingezet dat eerste positieve resultaten laat zien. Als de raad akkoord gaat met de uitbreiding, kunnen we vanaf 2030 nieuwe patiënten toelaten. Die komen niet allemaal tegelijk, maar stapsgewijs. Voor die tijd moeten we nieuw personeel hebben aangetrokken. Dat is lastig, maar daar hebben we wel het volste vertrouwen in. Zelfs in de roerige periode, en tegen de landelijke tendens in, is er veel interesse om in deze kliniek te werken.”

Beeldvorming

Hans Neervoort is de programma-manager die de uitbreiding gestalte moet geven en was  onlangs aanwezig bij de gemeenteraad. “De weerstand zat vooral op het gebied van veiligheid”, constateert hij. “Bijvoorbeeld of die extra agenten er komen. Dat zijn legitieme zorgen, maar die hebben feitelijk geen relatie met de met de aanname dat door de uitbreiding van de kliniek de onveiligheid in Almere zou toenemen. De begeleiding van patiënten is zeer streng. Pas in het allerlaatste stadium van de behandeling gaan ze naar buiten. Een bewoner zei laatst: de Stripheldenbuurt is de veiligste plek van Almere. We zijn altijd heel transparant geweest in het verstrekken van informatie, maar ik heb de indruk dat er een bij raadsleden een verschil is tussen beeldvorming en feiten. Maar ze beslissen wel over onze uitbreiding. We gaan ze daarom uitnodigen voor een werkbezoek.”
Tillema van Loo denkt dat die uitnodiging cruciaal is. “Er zijn jaarlijks 90.000 verlofbegeleidingen. Dat gaat eigenlijk altijd goed. De excessen worden in de pers breed uitgemeten, en dat is ook verschrikkelijk natuurlijk. Maar het gaat misschien om 0,02 promille. Dat zijn de feiten, zet het in perspectief.”

Hoe ziet het TBS-traject eruit?

Een TBS-traject duurt ongeveer acht tot negen jaar, legt Eugène Schouten uit. Hij is geneesheer-directeur in de Oostvaarderskliniek. “Deze patiënten zijn natuurlijk bewezen gevaarlijk. Ze zitten hier vanwege een ernstig delict. De eerste drie à vijf jaar blijft de patiënt doorgaans intern en wordt gewerkt aan veranderingen in hun persoon. Voor verloven gelden heel strenge regels. Bij elke stap moeten diverse instanties instemmen dat die ook werkelijk kan worden gezet. De eerste stap is dat de patiënt onder dubbele begeleiding naar buiten mag – een rondje om de kliniek. Vervolgens gaat dat met enkele begeleiding en uiteindelijk zonder begeleiding. Tussen de eerste dubbel begeleide en tenslotte onbegeleide verloven zit jaren. Daarna wordt gewerkt aan verlofperiodes om te resocialiseren. Als alles goed gaat kan de patiënt naar een woning in de regio, of naar een FPA (Forensisch Psychiatrische Afdeling), waar patiënten nog steeds onder TBS-regels vallen, maar met lagere beveiliging. Uiteindelijk wordt de behandeling bij de meeste TBS-patiënten beëindigd. Over die beslissing gaat niet de kliniek, maar de rechtbank waar de TBS oorspronkelijk werd opgelegd.

Om verwarring te voorkomen: bij de Oostvaarderskliniek is ook het Pieter Baan Centrum gevestigd. Hier worden plegers van een ernstig delict zes weken geobserveerd door psychologen en psychiaters, en gaan daarna weer naar de gevangenis. “Deze mensen staan nog helemaal aan het begin van het traject. Die komen sowieso niet buiten de muren.”