Brans Stassen: ‘Mooi staaltje Almere-bashen’

ALMERE - ‘Wat is dit lelijk’, sprak architect Sjoerd Soeters over het voormalige politiebureautje aan de Bivak en kerk de Goede Rede in Haven bij de reportage van Nieuwsuur over monumenten in Almere. Zijn opmerkingen zorgden voor de nodige beroering.

“Een mooi staaltje Almere-bashen”, reageert oud-stedenbouwkundige Brans Stassen die aan de wieg stond van Almere. Het voormalig politiebureau in Haven, het eerste monument van de stad, is volgens Stassen niet zomaar een bouwsel. “Van de bekende architect Rem Koolhaas was het waarschijnlijk het eerste ontwerp dat ook daadwerkelijk gebouwd is. Eigenlijk was het de voorloper van het hoofdbureau dat hij voor Stad ontwierp, met nog rijkere en uitgebreidere elementen. Dat zou komen te liggen aan de Schoutstraat, maar werd afgeblazen. Het huidige politiebureau, ook een prima gebouw, is van een andere architect.”

Criticus

Stassen kent de kritische architect Sjoerd Soeters:  ”Hij staat bekend als ‘post-modernist’, een uitgesproken criticus van het modernisme in architectuur en stedenbouw. Ook Soeters heeft toen hij nog onbekend was, opdrachten gekregen in Almere, zoals de complete aankleding van het Busplein onder Almere CS. Maar met alle nieuwe ontwikkelingen aldaar is er niets meer van over. De kleurrijke gevel die hij voor onze Grote Markt ontwierp met een dambord van gele en witte vlakken, is inmiddels vrijwel verdwenen achter recente uitbreidingen.”

‘Voetnoot gaaf toonbeeld van structuralisme’

In de reportage werd ook De Voetnoot aan het Stadhuisplein door Soeters niet gespaard. “Afgezien van de historische betekenis voor de stad als eerste bibliotheek en kunstcentrum, is De Voetnoot ook meer dan die betonnen gevels die werden getoond”, stelt Stassen. “Wie de plattegronden bekijkt ziet een opmerkelijke compositie met gespiegelde vierkanten en diagonalen. Meer dan de talrijke scholen die Tiggelaar voor Almere ontwierp, is De Voetnoot een gaaf toonbeeld van de bouwstijl uit die beginjaren, het ‘structuralisme’. Het was een nieuwe stijl, in de jaren ‘60 ontstaan op de Amsterdamse Academie van Bouwkunst bij de leerlingen van Aldo van Eijck. Ook de eerste woningbouw van Almere aan de Schoolwerf is er een schoolvoorbeeld van. De architect Joop van Stigt was een leerling van Aldo van Eyck.” Almere is echt rijk aan bijzondere architectuur, benadrukt Stassen. “En wat mij betreft mag dat eerste klavertje vier van de Schoolwerf kandidaat staan voor een volgend monument.”

Soeters: ‘Samenhang verstoord’

Overigens heeft Soeters op LinkedIn zijn standpunten nader toegelicht. Volgens de architect zou meer aandacht moeten gaan naar een samenhangende stedelijke structuur, in plaats van naar losse gebouwen. ‘Teun Koolhaas en Hans Laumanns zijn verantwoordelijk voor de stedelijke structuur van het centrum van Haven, waar ik met de filmploeg een middag heb rondgelopen’, aldus Soeters. ‘Die structuur is volgens hem helemaal niet slecht. Het is alleen jammer dat er een paar ‘héél bijzondere’ gebouwen zijn neergezet die in de eerste plaats de samenhang ernstig verstoren, en dat juist die gebouwen nu tot monument dreigen te worden gepromoveerd. Zowel bij het politiebureau als bij het ‘kerkmonster’ kan ik alleen maar denken hoe goed het zou zijn om ze te vervangen door een blok woningbouw, dat de wanden van de openbare ruimte zou afmaken en de stedelijke structuur ruimtelijk en programmatisch zou versterken.’

De Overloop

Ook woonzorgcentrum De Overloop van architect Hertzberger, dat volgens Soeters veel architectonische kwaliteit heeft, staat volgens hem op een compleet verkeerde manier in de stad. “Omdat het er als los gebouw is neergezet. Ook hier kan toevoeging van volume tussen het bejaardenhuis en het woning- en winkelblok tot een aantrekkelijkere openbare ruimte leiden. Soeters vindt het jammer dat juist de zwakke elementen in de stedelijke structuur van het centrum van Haven nu voor lange tijd in de adelstand dreigen te worden verheven en daarmee een blok aan het been zullen worden bij de doorontwikkeling van het centrum.