Wie zijn de mensen achter de straatnamen Verzetswijk?

‘VERZETSWIJK – Kapitein De Lange, Generaal Overakker, Walraven van Hall: wie door de Verzetswijk loopt of daar woont, heeft vaak geen idee naar welke verzetsheld de straat is vernoemd. In het kader van ’80 jaar Vrijheid’ geeft het  4/5 mei Comite Almere deze mensen weer een gezicht met het boek ‘Gezichten van Verzetswijk’.

Door Marcel Beijer

De Verzetswijk telt 27 straten, vier paden, het Hannie Schaftpark en het Bos der Onverzettelijken. Met dat bos, waarbij de 2133 bomen symbool staan voor het aantal verzetsmensen dat is geëxecuteerd,  wordt volgens journalisten Marco Penninkhof en Richard Schuurman, die het boek schreven, weinig respectvol omgegaan. “Het bos is een nationaal herdenkingsmonument, vergelijkbaar met het monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de MH17-vliegramp,” zegt Penninkhof, die zich vooral op de historische aspecten van de wijk en het bos richtte. “Jarenlang werd alleen de 4 mei-herdenking voor kinderen daar georganiseerd. En sinds 2019 vind er de Indië-herdenking plaats. Als je er doorheen loopt, ziet het er best shabby uit.”

Namen mochten niet omstreden zijn

“Het is opvallend hoeveel communisten betrokken waren bij de realisatie van de Verzetswijk,” zegt Penninkhof. “Het idee voor het bos kwam van oud-communist en verzetsman Harry Verheij en CPN-fractievoorzitter Jan van der Pijll.”Schuurman ging specifiek op zoek naar de verhalen achter de straatnamen. De heel bekende verzetshelden zijn bewust niet vertegenwoordigd in de Almeerse wijk, met uitzondering van het Hannie Schaftpark (‘het meisje met het rode haar’) en CPN-kopstuk Jan Postma, naar wie “slechts” en brug is vernoemd.

Razziapad te gruwelijk

De naamgeving leverde flink wat discussie op, ontdekten de journalisten. Zo werd de naam ‘Razziapad’ in het Bos der Onverzettelijken als te gruwelijk beschouwd (‘daar gaat niemand picknicken’). Ook over welke verzetshelden een straatnaam zouden krijgen, ontstond debat. De gemeente vroeg daarbij hulp aan Tweede Wereldoorlog-historicus Loe de Jong: hij was jarenlang directeur van het RIOD (tegenwoordig NIOS), en zijn opvolgers, Schulten, selecteerde vervolgens 25 personen die waren geëerd met het Verzetskruis. “Een schone lijst dus, die geen discussie zou opleveren,” zegt Schuurman. “Uiteindelijk bleven er slechts vijftien namen over. Daarbij bespeurde ik toch enige willekeur. Ik vond in het archief een lijstje waarop de secretaris van de Naamgevingscommissie kruisjes had gezet bij de namen die uiteindelijk ook gekozen zijn. Opvallend daarbij was het stevige aantal namen uit het Indisch Verzet.”

Bijzondere feiten

De journalisten werkten een half jaar aan het boek. “Het was een boeiend project, omdat we verschillende archieven met elkaar konden vergelijken,” zegt Penninkhof. Zo ontdekten we in het stadsarchief dat de Oltman Thomsenstraat niet toevallig langs het Almeerse spoor loopt, omdat deze man betrokken was bij het spoorwegverzet. Schuurman: “We stuitten ook op bijzondere historische feiten. Het Java Legioen, dat eigenlijk een groep padvinders was, werd door Kapitein de Lange bewust bij het verzet betrokken. Omdat er vele jonge jongens aan meededen, vroegen sommigen zich af of de groep wel betrouwbaar was. Hun leider wuifde die zorgen weg: bij verraad zouden we wel een vergifpil slikken en niks verklappen.”Ook ontdekte het tweetal dat de datum van overlijden van Kapitein (Bies) de Lange (detail: ook de langste straat in de wijk) fout geregistreerd is. Op zijn overlijdensakte staat een andere datum dan op zijn graf in Jakarta.

Shira Waage

“Er blijven ook vragen onbeantwoord. Ook wij zijn er niet achter gekomen wie Hanna Hilgers heeft verraden. Maar dat was ook niet de opzet van het boek. We wilden de oorsprong van de wijk achterhalen en laten zien wie er achter de namen schuilgaan. Het is een mooi boek dat we graag hebben opgedragen aan Shira Waage, de voorzitter van het 4/5 mei-comité. Zij schreef het nawoord, maar overleed in februari.”

Gezichten van Verzetswijk (ISBN: 9789090397511) is tot stand gekomen dankzij de gemeente Almere, Provincie Flevoland en het Vfonds. Het boek kost 15 euro.