Iedereen heeft taal in zich: poëzie bij De Witte Olifant

HAVEN –  ‘Ik ben geen lettertype.’ Met die zin begint een gedicht van Jip die niet kan lezen of schrijven, maar wel gedichten maakt. “Iedereen heeft taal in zich”, vertelt Laurien van der Zwan. Zij komt wekelijks bij atelier De Witte Olifant om te schrijven met mensen met een verstandelijke beperking. 

Door Petra Onderwater

Bij De Witte Olifant op De Steiger in Almere Haven wordt creatieve dagbesteding geboden op het gebied van kunst, theater én poëzie. In de sfeervolle werkplaats zijn deelnemers druk aan het schilderen of op een andere manier creatief aan het werk. Aan een lange tafel zit Laurien met haar poëziegroep. “Sommige deelnemers kunnen zelf schrijven, anderen niet”, vertelt Laurien. 

‘Menselijke typmachine’

Zij fungeert indien nodig als ‘menselijke typemachine’ en schrijft op wat deelnemers vertellen. “Soms zijn het een paar mooie woorden of zinnen en soms is het meteen een kant en klaar gedicht,” zegt Laurien. Zij brengt vaak een thema mee, maar deelnemers komen ook zelf met ideeën. “De methode die we gebruiken is gebaseerd op het Gedichten Laboratorium van Special Arts. Het uitgangspunt is dat iedereen taal in zich heeft, en verhalen en ervaringen waaraan uiting kan worden gegeven.”

Geen goed of fout

Een van de deelnemers is Nancy, die enthousiast vertelt waarover zij graag schrijft. “Zoals musjes. Dat vind ik van die kleine schattige vogeltjes. Maar ik vind ze ook een beetje zielig, omdat ze altijd zo klein blijven.” Nancy is soms wel onzeker. “Maar Laurien zegt altijd: er is geen fout of goed.” Margriet is doof en kan niet praten, maar doet toch mee aan de poëziegroep door letters op haar eigen manier te tekenen. “En schilderen kan ze ook heel mooi”, vertelt Laurien, wijzend naar een kleurrijk doek met een polderlandschap en blauwe lucht met wolken. 

Gedichten ontstaan in gesprek

Deelnemer Jip werkt ondertussen geconcentreerd met stroken stof die hij door een badmintonracket weeft. Zelf lezen of schrijven lukt niet, maar verwoorden kan hij zich als de beste. Zijn gedichten ontstaan in gesprek. “Laurien vraagt waarover ik een gedicht wil maken,” zegt hij. “Over een woord bijvoorbeeld. Of over een gevoel, zoals blijdschap of frustratie. Iets waar je vrolijk van wordt, of iets wilders. Zoals onweer.”

‘Ik ben niet zo’n lettertype’

Laurien laat een hardcover boekje zien dat ze heeft laten maken met Jips gedichten, geïllustreerd met zijn eigen schilderwerk. “Ik ben niet zo’n lettertype, zei Jip een keer. Dat vond ik zo’n geweldige zin,” zegt Laurien. Het werd de eerste zin van onderstaand gedicht, dat volgens haar heel mooi weergeeft wat zij ook met dit artikel duidelijk wil maken: “Taal zit niet in letters, maar in mensen.”

LETTERS
ik ben geen letter type
ik ben niet zo’n schrijver
maar de Z vind ik mooi
de Z is omgekeerd
neergezet van de N
zon dom drop zet hem op
de A is mooi want
is omgekeerd van de V
appel aap albert heijn
appelmuisjes
ik was nog klein
de R is een leuke letter
rood brood koot
van eten word ik groot
de IJ is lelijk
eigenlijk een IJ is om op te eten
het moet een Y-grec heten
een IJ is een eetletter
een T een drinkletter
van A tot Zeepaard
ik ken alle letters wel
Jip