JGZ-directeur Jan Herweijer neemt afscheid: ‘Zet meer in op veerkracht van gezinnen’

ALMERE – Jan Herweijer neemt op 3 juli afscheid als directeur van Jeugd Gezondheids Zorg (JGZ) Almere. De Almeerder gelooft in sociale cohesie en in de inzet van ‘stevige lokale teams’ die niet de focus leggen op één individueel probleemkind, maar op het gezin.

Door Marcel Beijer

De lange carrière van Herweijer heeft altijd in het teken gestaan van hulp aan anderen. Hij begon als huisarts bij De Opmaat in Muziekwijk, was zorgmanager voor de allerjongsten , directeur verloskunde, en de afgelopen tien jaar directeur JGZ Almere, met Jeugd als aandachtsgebied. In een interview met deze krant liet hij in 2020 al weten te geloven in een gezinsaanpak. Die mening is hij nog steeds toegedaan.

Kosten peperduur

“Nog steeds is het zo dat 80 procent van de kinderen in Almere zonder problemen opgroeit. Maar als een kind afwijkt van de norm, wordt het al snel naar individuele therapie verwezen. De kosten van Jeugdzorg zijn daardoor peperduur geworden. Je kunt ook de focus leggen op de achterliggende oorzaken. Nu wordt te vaak en te snel aan symptoombestrijding gedaan, maar interessanter is om naar de sociale context te kijken. Daar zie ik wel positieve ontwikkelingen. Want als je een kindprobleem definieert als een gezinsprobleem, waarbij je kijkt naar het totale functioneren van een gezin, dan kom je veel verder. Het kan zijn dat ouders zo in beslag genomen worden door een echtscheiding of een schuldenprobleem, dat het gevolgen heeft voor de opvoeding van de kinderen.”

Gecompliceerder

Volgens Herweijer zijn ouders natuurlijk primair verantwoordelijk voor de opvoeding, “maar je hebt daar wel een omgeving bij nodig die stimuleert en helpt. Vergeleken met mijn begintijd als huisarts is het tegenwoordig veel gecompliceerder om kinderen op te voeden. Denk aan de invloed van social media, de schermtijd. Dat heeft ook effect op de ontwikkeling van bijvoorbeeld ogen. We zien gehoorproblemen door de oordopjes, maar het heeft ook effect op de concentratievermogens. We weten het, maar als je er als ouder alleen voor staat, of als er schulden zijn, is het begrijpelijk dat je blij bent dat een kind zich even kalm houdt. Vaak werken ouders de hele dag, vaak ook om financieel het hoofd boven water te houden. En het sociale vangnet is niet altijd voorhanden. Als je dan in een stad woont waar voorzieningen achterlopen, dan helpt dat niet bij het opgroeien van kinderen. Almere Poort is een voorbeeld van hoe het niet moet. En als er dan ook nog een groot lerarentekort is, helpt dat ook niet. En dan zie je in Almere ook nog eens de grootstedelijke problematiek toenemen.”

Positieve ontwikkelingen

Wat wél helpt volgens Herweijer, is de inzet van stevige lokale teams, waarin Toegang Jeugdhulp, ambulante jeugdhulp en met name ook gezinsbegeleiding samenkomen. “Dat is eigenlijk een eerstelijnsvoorziening van jeugd- en gezinsvragen. Dat moet verbonden worden met de sociale wijkteams. Ik had gehoopt dat dit op de rails zou staan als ik met pensioen ging.”

Brand

Dat dit niet gelukt is, heeft volgens Herweijer vooral met geld te maken. “Het is net als bij brand. Als er veel branden uitbreken, moet je veel brandweer inzetten. Maar op enig moment moet je naar preventie van branden kijken. Maar hoe doe je dat als de boel in lichterlaaie staat? Dat is bij jeugdproblematiek aan de hand. Er zijn zoveel heftige problemen. En iedereen weet dat je die alleen het hoofd kunt bieden als je die crisissen kan voorkomen. Maar de spagaat is: waar ga je je geld aan uitgeven? Iedereen is het erover eens dat dat geld naar die stevige lokale teams moet gaan, maar dat geld moet uit de Jeugdhulp komen. Maar dat is politiek niet interessant, omdat het pas over een paar jaar effect heeft. En die willen snel resultaat.”

Veerkracht

Herweijer hoopt dat de stevige sociale teams er snel komen en dat vooral de focus op veerkracht komt te liggen. “Bij mijn afscheid op 3 juli komt er een klein symposium waarbij veerkracht centraal staat: hoe kun je bij tegenslagen de draad weer oppakken? Kan je een stad zo inrichten dat mensen weer hun eigen problemen oplossen? Als gezin zelf, of met hulp van de buurvrouw, de sportvereniging of het buurthuis? Het is toch eigenlijk zonde dat we mensen zo afhankelijk hebben laten worden van de overheid? Het moet mensen toch aanspreken dat ze hun eigen boontjes weer kunnen doppen?”